صَفّاريان از دودمان‌هاي ايراني فرمانرواي بخش‌هايي از ايران بودند. پايتخت ايشان شهر  زَرَنگ بود.
 يعقوب ليث نخستين امير اين خانواده بود که دولت مستقل اسلامي صفاريان را بنياد نهاد  
يعقوب بن ليث بن معدل بن حاتم بن ماهان صفاري در سيستان از جمله کساني بود که از اطاعت محض عباسيان سر باز زد و به گونه اي ادعاي استقلال طلبي کرد
به تدريج تمام سيستان و قسمتي از اطراف خراسان را دچار نا امني کرده و جولانگاه تاخت و تاز بي امان خويش ساخته بودند، و چون حاکم سيستان، که از دست نشاندگان طاهريان بود از عهده دفع آشوب آنها بر نمي‏آمد
عياران شهري، طبقات جوانان و جوانمردان محلي، به عنوان مطوعه و غازيان، به دفع خوارج همت گماشتند
 يعقوب و برادرانش - عمرو و علي که بعدها در عياريها و شبگرديهاي شهر با او شريک و رفيق شدند، از فرزندان ليث رويگر و از اهالي قريه‏اي به نام قرنين بودند.
يعقوب که به زودي در نقش رهبر جنگجويان ضد خوارج و ضد طاهري ظاهر شد، توانست به تدريج آشوبهاي محلي را سرکوب و امنيت سيستان را تأمين نمايد «حوالي 248 ق / 862 م»، و چندي بعد دولت تازه‏اي را در سيستان بنيان گذارد
 قيام و نهضت يعقوب، آن گونه که او آرزو مي‏کرد، کامياب نشد.
چنين به نظر مي‏رسد که دليل عمده ناکام ماندن آن، تا حد زيادي، مربوط به ناهمگوني سپاه خودش بود که از عناصر مختلفي همچون عياران، اسيران جنگي و سربازان مزدور تشکيل مي‏شد که هيچ چيز به جز قدرت فرماندهي، پايبندي به انضباط نظامي، و مهارت جنگي يعقوب آنها را به هم پيوند نمي‏داد.
 در بين سپاهيانش، شايد جز عياران سيستان و دوستان شخصي‏اش، کمتر کسي از سران سپاه، اقوام او را در خلع طاعت خليفه تأييد مي‏کرد، ولي او همچنان در مخالفت با خليفه استوار، يک دنده و سر سخت بود خاطره فرمانروايي يعقوب و برادرش عمرو، که باعث احياء راه و رسم  پهلواني، عياري و جوانمردي  بود، قرنها بعد از آنها، در تاريخ باقي ماند و نامشان در سيستان و خراسان و در فارس زنده بود. نقش صفاريان، به ويژه يعقوب و عمرو، در احياء روحيه ملي در خاطر ايرانيان، براي سده‏هاي متوالي همچنان دوام داشت و زمينه‏اي براي ديگر سلسله‏هاي مستقل ايراني شد.

 نام اصلي اين محوطه باستاني،شهر سيستان بوده است وزاهدان نامي است که بعد از حمله امير تيمور گورکاني به خرابه هاي اين شهر تاريخي داده شده است. هنگامي که امير تيمور شهر سيستان را که دارالحکومه بوده است تصرف کرد، مطابق عادت خويش هنرمندان ، دانشمندان، صنعتگران، عرفا وزهاد رااز ديگر مردم جدا کرده وانهارا به جان امان داد، مشروط برانکه انها نيز به زادگاه اوردر سمرقند رفته، باقي عمر خويش را صرف خدمت به اباداني ان ناحيه بکنند. دراين بين چهل وچهارتن از عرفا وزهاد بزرگوار سيستان، ازاين بخشش مشروطتيمور استقبال نکردند ومردن درزادگاه خويش را به رفتن درسرزمين دشمن ترجيح دادند.
تيمور که اين جسارت وسرسختي راديد براشفت ودستورداد همه ان چهل وچهارتن را ازدم تيغ گذرانده ودريک گوردسته جمعي  دفن کنند.ازان پس تاکنونف مردم سيستان به پاس احترامي که براي ان چهل وچهار پير قايل بودند نام اين شهررا که مدفن ان بزرگواران بود، زاهدان گذاشته اند.
 زاهدان کهنه يا شهر سيستان دراوايل قرن پنجم هجري قمري وپس از ان که شهر زرنگ اعتبار سياسي ونقش مرکزي خودرا ازدست داد بنياد نهاده شد وتا سده نهم هجري قمري نيز هم چنان وبدون وقفه دارالحکومه سيستان بوده است
اين شهر با حمله تيمور  گورگاني درسال 785 هجري قمري به شدت تخريب شد وسپس با حمله شاهرخ تيموري درسال 811 هجري قمري که با خرابي  سدهاي سيستان همراه بود، به تباهي کشيده شد وازان پس نيز براي هميشه دربستر تاريخ خفته ماند.

نام سيستان نيز در دوران هخامنشي زرنگيا بوده و زرنگه در فارسي باستان به معناي دريا است .شهر زرنج كنوني در سيستان بازمانده نام باستاني آن است.
 حدود سال 128 پيش از ميلاد سيستان توسط سکاها فتح شد و نام شهر بر پايه تصرف سکاها سيستان گذاشته شده است به معني محل سکاها .
 در اين سال اردوان دوم شاهنشاه مسن ايران بود که هنوز دولتشان قدرت کافي براي مقابله در برابر تجاوزات بيگانگان را نداشتند . ولي بعدها به يکي از قطب هاي قدرتمند آسيا تبديل شدند . اردوان در سال 124 پيش از ميلاد درگذشت
 مهم ترين سند مکتوبي که پيرامون سيستان موجود است متن پهلوي دوره ساساني است . در بخش شهرستانهاي ايران در دوره ساساني نيز اشاره کوتاهي به سيستان شده است ولي در قسمت شگفتي ها سيستان مورخين ساساني چنين نگاشته اند
شگفتي و ارزشمندي سرزمين سيستان نسبت به ديگر شهرهاي ايران از روي بيشتر است :
 به دليل آنکه رود هيرمند و درياي فرزدان و درياي کيانسه و کوه اوشد اشتار اندر سرزمين سيستان قرار دارد .
زايش و پرورش هوشيدر و هوشيدرماه و سوشيانس زرتشت اسپنتمان که از آن ما را خبر داده است و رستاخيز خواهد شد از اين سرزمين است
يکي آنکه بر تخمه و نژاد کياني در اين سرزمين گزند وارد آمد .
از فرزندان فريدون - سلم که کشور روم و توچ که ترکستان را شاهي مي کرد ايرج که ايران را شاهي مي کرد کشتند و از فرزندان ايرج به جز کنيزي هيچ کس نماند .فريدون به درياي فرزدان در سيستان رفت و از اردويسوراناهيد و ديگر ايزدان که مقام بزرگ داشتند براي باز بدست آوردن ايرانشهر و فره کياني نيايش کردند
 گشتاسب شاه دين را به درياي فرزدان روايي بخشيد .
نخستين شاگردان زرتشت به سيستان و سپس به ديگر ممالک رفتند .
 چاشتن و رواداشتن دين اندر سيستان را اوستا نسک به نسک به دوده بهان فراز يافت .
 اسکندر گجستک چون به ايرانشهر سيستان رسيد ايرانيان را که آئين مغ و آتش داشتند گرفت و کشت .

 از مهران عزيز ممنونم بابت  راهنمايي  وتصحیح در نوشته هاو پستهام.
دوستان مطلبم رو ويرايش کردم اين صحيحه.

در باره زادگاه زرتشت ، پيابر بزرگ ايراني ، پيامبر بزرگ ايراني پژوهشگران نظرات يكساني ندارند. اما بيشتر پژوهشگران بر اين عقيده ان كه وي در مشرق ايران زيسته و تعليم داده است گرچه برخي وي را از اذربايجان و برخي از ري مي دانند و مانند زمان ظهور وي در باره مكان ظهورش نيز اختلاف وجود دارد. اما همانطور كه گفته شد احتمال مكان ظهورش در شرق بيشتر است 
و در روايتي كه صحنه تلاشها و كوشش وي در شرق ذكر شده است مي توان گفت كه وي در هرات به كار و كوشش سرگرم بود ودر ضمن با مرو و بلخ و سيستان پيوندها داشت ، شواهد زباني هم زرتشت پيامبر را در شرق جاي مي دهد. از نظر تاريخي مي توان انتظار داشت كه اوستا كه در ان مشخصات اساتيري و حماسه هاي تاريخي با شرح پهلواني ايرانيان در مشرق ان سرزمين دراميخته است
 بايد به زباني سروده شده باشد كه با زباني كه در سرزمين اصلي اريائيها در ان سخن مي گفتند نزديك باشد. البته اين مساله نياز به پژوهشهاي كاملتري دارد تا اينكه در اينده دست اوردهاي بهتري يافت شود
مجموعه متون زرتشتيان امروز ، اوستا خوانده مي شود اين واژه در زبان پارسي پس از تازيان با اشكار و صور گوناگون مورد استفاده قرار گرفته است مانند:وستا ، ايستا ، است ، استا ، آبستا ، اويستا ، افستا و گونه هاي ديگر. در مورد معني اين كلمه پژوهشگران توافق كلي ندارند و برخي ان را به معني پناه دانسته و عده اي به مفهوم «معرفت و دانش» پنداشته اند و ديگران عقايدي به گونه هاي ديگر ابراز كرده اند اما امروزه انچه مورد توافق است.

 متن اصلي» است. زبان اوستائي ، يعني زباني كه متن اوستا با ان نوشته شده است زباني است كهن كه با سانسكريت شباهت بسياري داشته و از يك اصل و بنيان بوده اند و در باره اين كه اصل زبان اوستائي در زمان زرتشت در كجا معمول و رايج بوده است راي اكثر مورخان بر ان است كه چون موطن اصلي زرتشت شمال شرقي ايران مي باشد زبان اوستائي نيز رايج در همان ديار بوده است.

سرزمين سيستان يا زابلستان كه خط «نيمروزان» (نصف‌النهار مبدأ باستاني) نيز از آن مي‌گذرد، از مينوي‌ترين و ورجاوندترين جايگاه‌ها در فرهنگ ايران دانسته مي‌شده و با گاهشماري ايراني پيوندي ژرف و طولاني دارد.

دهانه‌ غلامان»(QN3)   شناخته مي‌شود، بنايي چهارگوش است كه طول هر ضلع آن به 54 متر مي‌رسد. اين بنا به تمامي از خشت و گل ساخته شده است. در چهار سوي حياط مركزي، ايوان‌ها و ستون‌هايي پله‌مانند قرار دارد كه در رصد سايه‌ها به ترتيب خاصي کاربري دارند
 ساختمان دهانه غلامان در سال‌هاي دهه 1340 خورشيدي به دست گروهي از باستان‌شناسان ايتاليايي حفاري و مرمت شد. اما از آنجا كه آنان پي به كاربرد واقعي بنا نبرده بودند و از اين بنا تنها با نام «سـاختمـان مقـدس» نـام مي‌بردند، عليرغـم كوشش بسيار، در مرمت و بازسازي آفتاب‌سنج‌ها دقت كافي بكار برده نشد و در نتيجه امروزه از دقت آفتاب‌سنج‌ها تا اندازه‌اي كاسته شده است
شهر تاريخي دهانه غلامان كه مربوط به دوره هخامنشي است، در سده هاي پنجم و ششم پيش از ميلاد مورد استفاده قرار مي گرفته است
اين شهر تاريخي داراي محوطه هاي مسكوني، ساختمان هاي بزرگ، معبد، خزانه، محله صنعتي و نظامي است.  شهر تاريخي دهانه غلامان  تنها شهر به جاي مانده از دوران هخامنشي مي باشد
«اين شهر تاريخي از جهت اين كه شهري است متعلق به دوره هخامنشي، مي تواند شواهد و آثار بسياري از روش زندگي، آداب و رسوم، شغل و ارتباطات مردمان اين دوره را مشخص كند.» 
اين شهر تاريخي داراي محله هاي مسكوني، ساختمان هاي بزرگ، معبد، فرزانه شهر، محله صنعتي و نظامي است.

 آثار به جاي مانده از شهر به باستان شناسان نشان داده است كه اين شهر، خيلي سريع اما با آرامش تخليه شده است. به اعتقاد باستان شناسان شهر دهانه غلامان به علت خشكسالي ناگهاني بستر رودخانه به متروكه اي تبديل شده است.
  قدمت بنا به حدود دو هزار و پانصد تا سه هزار سال پيش باز ‌گردد

از آنجا كه ابوريحان بيروني در «تحديد نهايات‌الاماكن» قديمي‌ترين رصد را از آن صاحبان «زيج سندهند» مي‌داند و نيز بسياري از جغرافي‌نويسان قديم ايران از جمله ابن خردادبه در«مسالك و ممالك» از رود هيرمند به نام رود «هندمند» نام مي‌برند، بعيد نمي‌دانم كه «سندهند» و «هندمند» که در تاريخ نجوم اهميت فراواني دارد، بر يك جايگاه اطلاق شده باشد و منظور ابوريحان از زيج سندهند، زيج اخترشناسان سيستان يا نيمروز بوده باشد.

 آنجا كه در آثار ايراني آمده است كه «زرتشت» در رصدخانه نيمروز حلول خورشيد به برج بره (حمل) را رصد كرد و تقويم باستاني را اصلاح و بنياد گاهشماري جديدي را پي افكند (که گاهشماري هجري خورشيدي فعلي با تغيير مبدأ سالشماري ادامه آن است)، اين گمان نيز وجود دارد كه رصدخانه نيمروز همان رصدخانه زرتشت بوده باشد.

نكته جالب توجه ديگر اين است كه در نزديکي رصدخانه نيمروز محوطه‌اي وجود دارد كه مردم محلي از ديرباز از آن به نام «قبر زرتشت» نام مي‌برند!!

با تشکر از آقا کسری عزیز 

بقاياي کودکي 5هزار ساله در حالي که دندان هاي شيري آن هنوز باقي ممممانده است در تپه طالب خان کشف شد.اين کودک که کفن شده بود زير ديوار خانه اي به خاک سپرده شده است. باستان شناسان حين کاوش در تپه پيش از تاريخي طالب خان در سيستان با بقاياي اسکلت کودکي مواجه شدند که زير ديوار خانه اي مدفون شده است.شواهد تدفين حاکي از آن است که والدين کودک آن را پيش از خاکسپاري کفن کرده بودند.مهدي ميري سرپرست هيات باستان شناسي تپه طالب خان و استاد دانشگاه زابل در اين باره به ميراث خبر گفت :(اسکلت کودکي که در کف خانه و زير ديوار دفن شده بود در حالي که بقاياي پارچه سفيدي اطراف آن ديده مي شدکشف شد.بقاياي پارچه نشان مي دهد که کودک پيش از دفن کفن شده بود.) وي گفت:(در دوران پيش از تاريخ و 5هزار سال پيش تدفين کودکان در کف اطاق ها مرسوم بوده اما آن چه تعجب باستان شناسان را بر انگيخته آن است که تپه طالب خان با فاصله اندکي که تا شهر س.خته دارد يکي از روستاهاي اقماري اين محوطه باستاني محسوب مي شده,اما شهر سوخته گورستان مجزا از بخش معماري دارد ولي در تپه طالب خان تدفين در داخل فضاي مسکوني پيدا مي شود.) بقاياي اسکلت توسط هيات باستان شناسي جمع آوري و به پايگاه ميراث فرهنگي و پژوهشي شهر سوخته فرستاده شد تا مورد بررسي هاي انسان شناسي قرار گيرد.
بقاياي پارچه هاي جمع آوري شده تا بخش گياه باستان شناسي دانشگاه زابل مطالعات لازم را روي ان انجام دهند و اليافي را که در ساخت پارچه استفاده شده است شناسايي کنند. 

سيستان امروزي قسمت شمالي استان را در بر مي‌گيرد . در اوستا، سيستان يازدهمين سرزميني است كه « اهورامزدا» آفريده است. همچنين زادگاه رستم دستان قهرمان حماسي شاهنامه است. مورخين بناي سيستان را به گرشاسب ـ يكي از نوادگان كيومرث ـ نسبت داده‌اند. اين ناحيه به دلايل موقعيت خاص استراتژيكي و جغرافيايي در تمام دوره‌هاي تاريخي از اهميت ويژه‌اي  برخوردار بوده است. سيستان در زمان هخامنشيان ، منطقه‌اي آباد بود. اين امر در كتيبه‌هاي بيستون و تخت جمشيد كه سيستان  را نام قديمي سيستان « زرنگا» يا « زرنگ » بود. پس از مهاجرت « سكاها» به طرف جنوب ، در زمان فرهاد دوم اشكاني  گروهي از آنان در زرنگ مستقر شدند. از اين زمان به بعد زرنگ ، به نام آنان سكستان نام گرفت . شهر زرنگ فعلاً جزء افغانستان است و در محل آن روستاي كوچكي به نام « نادعلي» قرار دارد.
در نزديكي آن روستا، تل بزرگي است و بر فراز آن تل ، هنوز آثار خرابه‌هاي ارك زرنگ و قلعه و باروي آن ديده مي‌شود. لفظ زرنگ ، قديمي‌ترين نام سيستان و زاولستان است كه در كتيبه داريوش ، زرنگ
 و « زريه » كه در زبان اوستايي به نام درياست و « دريه » در لغت هخامنشي و « زريا» در پهلوي و « دريا » به زبان امروزي همه يك مفهوم دارند و مراد از آن‌ها درياي « زره » يا «هامون» است .
 مؤلف كتاب « حدود العالم » نيز « زرنگ » را مركز سيستان دانسته است. نيمروز، نام ديگر سيستان است و به معني جنوب است. بناي بيش‌تر شهرهاي سيستان را به پهلوانان اسطوره‌اي ايران چون زال ، سام و رستم نسبت مي‌دهند.
زماني كه سيستان به دست اردشير بابكان فتح شد، جزو متعلقات دولت ساساني به شمار
 اولين فرمانرواي معروف ايراني اين سرزمين بعد از اسلام « يعقوب ليث صفاري» بود كه از رودخانه سند تا شط‌العرب را تحت فرمان داشت. عمروليث ـ برادر وي ـ نتوانست اين موقعيت مهم را حفظ كند و سرانجام به دست اسماعيل ساماني در بغداد به قتل رسيد. با وجود اين ، سيستان تا چندين قرن تحت سلطه امراي صفاري باقي ماند و طاهر از نوادگان عمرو تا 295 هجري قمري ايالت فارس و كرمان و سيستان را تحت فرمان خود داشت و بعد از وفات او سلسله صفاري روي به ضعف گذاشت.
 بعد از صفاريان ، سامانيان ،
 غزنويان و سلجوقيان نيز هر يك مدتي در اين سرزمين فرمان راندند . در زمان مغولان و تيموريان ، خرابي‌هاي زيادي در سيستان به وجود آمد كه به از بين رفتن سدها ، كانال‌ها و مناطق آباد سيستان منجر شد.        

زحمت این پست با آقا کسری عزیز بوده ممنونم ازش.

براي نخستين بار در شهر سوخته يک چشم مصنوعي متعلق به 4800 سال پيش کشف شد.
اين چشم متعلق به زني تنومند 25 تا 30 ساله دورگه سياه و سفيد بوده است.در اين قبر همچنين ظرفهاي سفالي ,مهره هاي تزييني, يک کيسه چرمي و يک آينه مفرغي يافت شده است.
مطالعات نخستين وجود آثار آبسه در زير تاق ابرورا نشان مي دهد.به دليل طول زمان زيادي که بخش زيرين چشم مصنوعي با پلک در تماس بوده است,آثار ارگانيکي پلک چشم روي آن قابل ديدن هستند.
در باره جنس اين چشم مصنوعي:
جنس و ماده چشم ياد شده هنوز مشخص نيست وتشخيص آن به آزمايش هاي بعد موکول شده است.اما به نظر مي رسد در ساخت اين چشم از قير طبيعي که با نوعي چربي جانوري مخلوط شده است.
به گفته سرپرست هيات باستان شناسي شهر سوخته, روي اين چشم مصنوعي ريزترين مويرگهاي داخل چشم توسط مفتول هاي طلايي به قطر کمتر از نيم ميلي متر طراحي شده اند.
مردمک اين چشم در وسط طراحي شده و تعدادي خطوط موازي که تقريبا يک لوزي را تشکيل مي دهند, در اطراف مردمک ديده مي شوند.از دو سوراخ جانبي در دو سوي اين چشم مصنوعي براي نگهداري و اتصال آن به حدقه چشم استفاده مي شده است.
بررسي و مطالعه براي دستيابي به اطلاعات بيشتر درباره اين چشم و اسکلت ادامه دارد.

این هم یکی دیگه از شگفتی های شهر سوختست.شاید واستون جالب باشه بدونید که من شهر سوخته رو چندین بار از نزدیک دیدم اما هر بار جذابیت جدیدی واسم داشته.خلاصه من از دیدن آثار تاریخی سیر نمیشم.

  کوه خواجه در22 کيلومتري شهر سوخته(مرکزقديمي ترين تمدن هخاور ميانه) واقع شده است و اکنون با طي 30 کيلومتر از شهر زابل مي توانيم به اين نماد تاريخي سيستان برسيم.اين کوه به صورت برآمدگي و   به شکل ذوزنقه نمايان است که در گذشته نه چندان دور با درياچه آب شيرين نيز احاطه بوده است واين کوه در دل درياچه هامون به صورت برآمدگي از سنگ سياه صيقلي و از جنس بازالت به ارتفاع تقريبا900متر ديده مي شود...
 کوه خواجه در نوشته هاي متآخران به نامهاي کوه خدا  کوه رستم و تخت سليمان معروف است. اين کوه معتقداني دارد که بر اين باورند از اين کوه سوشيانت ها يا رهانندگان و نجات دهندگان ظهور خواهند کرد.
در کتاب اسطوره تا تاريخ نوشته مهرداد بهاردرباره اين کوه امده است:(کاخ کوه خواجه بناي عظيمي است که از دوره اشکانيان در قرن اول ميلادي به جاي مانده است.درورودي در سمت جنوب است چون به حياط مرکزي وارد مي شدند دو ايوان عظيم در سمت راست و چپ حياط وجود داشت که آثاري از آنها هنوز بر جاي مانده است در اين ساختمان آتشکده اي در بلندترين بخش کاخ جاي دارد.)
در جاي ديگر آندره گدار باستان شناس فرانسوي نيز در کتاب هنر ايران اين کوه تاريخي را چنين معرفي کرده است(معماري طاقدار يا طاق گنبدي معماري مخصوص دوره اشکاني است که در دوره ساساني تکامل يافته است. از نمونه هاي مهم آن معماري کاخ کوه خواجه است که اگر چه هرتسفلد آن را به قرن اول ميلادي مربوط دانسته است اما آتشکده آن را که در واقع ساختمان مجزا از کاخ حساب مي شده به قرن سوم ميلادي مربوط مي دانند و زمان احداث آن قرن سوم ميلادي هنگام تجديد ساختمان کاخ مي باشد.) .