زَرتُشت، زردشت، زردهُشت يا زراتُشت(در اوستا زَرَثوشْتَرَ به تعبيري به معني «دارنده روشنايي زرينرنگ» و به تعبيري ديگر «دارنده شتر زردفام» و سرانجان به معناي «ستاره زرين») نام پيامبر ايراني و بنيادگذار دين زرتشتيگري يا مزداپرستي و سراينده گاهان (کهنترين بخش اوستا) است در ساحل رود (دائيتي) در سرزمين قبايل ايراني متولدگرديد از اين پيامبر ايراني در يشتهاي کهن سخن ميآيد که در (اَريّانَ و يَوچَه زيستگاه زرتشت را در ناحيه ئي ميداند که در آن درياچه (کوسَويّ) است که مطابقتي با درياچه هامون دارد بهر تقدير ناحيه (اَريانَّگاه خوارزم پنداشته ميشود و گاه آن را آذربايجان و بعضاً بدليل مراسمي مذهبي که در ستايش (اَرُدويسورااناهيتا) ميشود آن را در سيستان ذکر کردهاند امروز بر اين باوريم که گاهان اثري قبل از زرتشت پيامبر محسوب ميشود تاريخ موجوديت زرتشت را نميتوان بطور قطع مشخص نمود که احتمالاً قدمت آن از قبل از ميلاد تا ق م ميدانند. زرتشت از سرزميني کهني برخاست که مردمانش آريايي بودند بعضي پژوهشگران بر اين باورند که زرتشت در روز ششم فروردين زاده شده ولي درباره تاريخ زايش او ديدگاههاي فراواني وجود دارد. برآوردها از ششصد تا چندين هزار سال پيش از ميلاد تفاوت دارند. تولد زرتشت را در شمال غربي ايران در نزديکي درياچه چيچست (اروميه) در روستاي انبي دانستهاند. پس از اعلام پيامبري در سن 30 سالگي، زندگي بر زرتشت در منطقه شمال غربي ايران سخت شد و او ناچار به کوچ به شمال شرقي ايران آن روزگار يعني منطقه بلخ شد. در آنجا زرتشت از پشتيباني گشتاسب شاه بهره مند شد.
ريشه واژه كشور كهن مان ايران : خاستگاه ايرانيان بنابر اوستا كه كهن ترين نوشته بازمانده ايراني به شمار مي رود ، ائيريانم وئجو Airyanom vaejo امده كه در زبان پهلوي تغيير يافته و ايرانويج Iranvij شده است ومعناي ان خاستگاه ايرانيان است. در زمان ساسانيان سرزمين ايران به نام ايرانشهر Iranshahr به معني ايراني بوده است و واژه آريا نيز به معناي:«نجيب ، دوست و باوفا»است.
برخي از پژوهندگان پيدايش ارياها در ايران را در هزاره سوم و يا چهارم پيش از ميلاد دانسته اند اما نوشته هاي باستاني حكايت مي دارد كه زمان كيومرث نزديك به 9490 سال پيش از مسيح بوده كه تا اين زمان نزديك به صد سده مي شود زيرا بنا به نوشته هاي شاهنامه فردوسي و نوشته هاي پهلوي از زمان كيومرث نخستين پادشاه خاندان پيشداديان تا پايان پادشاهي گشتاسب كه هم زمان زرتشت بوده است ، 2990 سال است.
بنابر نوشته دانشمندان ديرين يونان ، زمان زرتشت نزديك به 6500 سال پيش از مسيح است كه روي هم 9490 سال مي شود چون زرتشت در سال سي ام پادشاهي گشتاسب ادعاي پيامبري كرد. ولتر فرانسوي درباره كارنامه ايران باستان زرتشت را به بزرگي ستوده و زمان پيدايش او را به 6000 سال پيش از كورش كبير نسبت داده است.
اما بايد اذعان داشت كه دورترين زماني را كه براي زرتشت پيامبر فائل شده اند ، سده هيجدهم پيش از ميلاد است و نزديكترين ان سده ششم پيش از ميلاد. پژوهندگان ، تاريخ سنتي زرتشت را به سبب زندگي افسانه اي به عنوتان تاريخ حقيقي نمي پذيرند امروزه بيشتر پژوهندگان بر انند كه دستيابي به زمان دقيق ظهور زرتشت از طريق محاسبه تقويمي در حال حاضر ناممكن مي باشد.
آموزه هایی از پیامبر راستگوی پارسی، اشوزرتشت بزرگ:
زننده ترین حیواناتی که من تا کنون دیده ام چاپلوسانند،آنها از دوست داشتن سر در نمی آورند و فقط تقلید عاشق شدن را میکنند.
تنهایی میتواند قابلهء زادن اندیشه ای بزرگ باشد،اما جایی میتوانی به تنهاییت اطمینان کنی که اندیشهء نیک، در آنجا خانه ساخته باشد.
همسایهء خود را مانند خود دوست بدار،اما ابتدا خویش را دوست تربدار چرا که انسانی که به خود احترام گذاشت،به خالق خویش احترام گذارده است.
حسن بلند پروازی در آن است که انسان را پر جنب و جوش نگهمیدارد،اما اگر این بلند پروازی باعث گردد که انسان از واقعیتهای روزمره دور بماند،آن دیگر بلندپروازی نیست بلکه کوته نظری است.
برای آدمی در زندگی،هیچ خیری بالاتر از پاکیزگی نیست.این پاکیزگی همان است که از قانون اهورمزدا به دست می آید،و پاکی و پاکیزگی قانون دین من است.
بترسید از آنروزی که نادان ها دنیا را در سیطرهء قدرت خویش بگیرند و دانایی جرم تلقی شود.
رفتار هر کس چه خوب و چه بد،سرانجام به خود او باز میگردد.خدای زرتشت بخشایشگر و پر جوشش است پس از کسی که میبخشد،نباید ترسید،تنها چیزی که باید از آن ترسید همان «ترس» است.
بشود که مهربانی،چراغدار مذهب آیندگان شود،چرا که خداوندانی عظیم هنوز در حیات شمایان،شاعرانی نهانند.
در دل کسی که ترس و زبونی و خواری نیست، بر زبان او هم دروغ نیست.
اگر می خواهی با خداوند یکی شوی،نگاهی به پیرامونت بینداز و به اندرون خود بنگر.
نیکی و بدی وجود ندارد هر چه هست در اندیشهء مردم و نتیجهء واکنش فطرت آدمی به حوادث اطراف اوست.
هر آنچیزی که اجتماع آدمی و انجمن مردم را شاد و آباد می سازد،نیک است و بر عکس آن بد.
کسی که از راست کار پیروی می کند در روشنایی جایگاهیبرای خود خواهد گزید و کسی که دروغکار است،عمر درازی را در تیرگی با آه و ناله سپری خواهد کرد،او را وجدانش به توسط کردارش به چنین سر انجامی می کشاند.
آنگاه که ما بهترین راه شاد بودن را آموختیم،صدمه زدن به دیگران و رنج دادن مردم را بهتر فراموش خواهیم کرد.
فرو رفتن در غم و اندوه،هیچکس را در دین، مومن نمی سازد.
در ازدواج،تو باید فراتر از خود را بسازی و بپروری،ولی پیش از به دنیا آوردن فرزند و یا حتی پیش از ازدواج ،باید خوب خود را ساخته باشی و در جسم و روح کامل شده باشی.
از ساده لوحان مقدس مآب نیز برحذر باش،زیرا تنها آن چیزهایی را مقدس می شمارند که ساده باشد.آنها از بازی با آتش لذت می برند به خصوص هنگامی که آن آتش برای سوختن مخالفین برپا شده باشد.
